Hollanda’da Misafir İşçilerin Emeğine İkinci Anıt
Özcan Özbay
Amsterdam’da Yeni Anıt Kararı Onaylandı, Toplumdan Güçlü Destek
Hollanda’da misafir işçilerin tarihsel emeğini ve toplumsal katkılarını kamusal alanda görünür kılmaya yönelik önemli bir adım daha atıldı. Amsterdam Belediyesi, Belediye Meclis Üyesi Süleyman Koyuncu’nun teklifi üzerine, misafir işçilerin onuruna yapılacak ikinci misafir işçi anıtı projesini resmen onayladı. Karar, Hollanda genelinde yaşayan misafir işçiler ve onların aileleri tarafından memnuniyetle karşılandı.
Belediye meclisine gönderilen bilgilendirme mektubunda, proje için 400 bin euro bütçe ayrıldığı, anıtın ise 2027 yılının ilk yarısında tamamlanmasının hedeflendiği belirtildi. Amsterdam’daki bu yeni anıt, misafir işçilerin emeğinin Hollanda’da ikinci kez ve daha geniş bir çerçevede kamusal alanda resmî olarak temsil edilmesini sağlayacak.
İlk Fikir 2006’da Gündeme Geldi
Misafir işçilerin anısına bir anıt yapılması fikri, Hollanda’da ilk kez 2006 yılında Ömer Hünkar Ilık tarafından kamuoyuna taşındı. Bu fikrin hayata geçmesi için ilerleyen yıllarda, Zeki Baran’ın koordinasyonunda oluşturulan bir çalışma grubu, uzun soluklu bir süreç boyunca yoğun siyasi temaslar ve lobi faaliyetleri yürüttü. Yapılan görüşmeler, misafir işçilerin Hollanda’nın sosyal ve ekonomik gelişimindeki rolüne dikkat çekilmesini sağladı.
Bu çabaların somut sonucu olarak, Hollanda’daki ilk Misafir İşçi Anıtı, 10 Kasım 2013 tarihinde Rotterdam’da düzenlenen törenle resmî olarak açıldı. Rotterdam’daki anıt, misafir işçilerin emeğinin kamusal alanda ilk kez bu ölçekte tanınması açısından tarihî bir dönüm noktası oldu.
Amsterdam’da İkinci Anıt İçin Geniş Toplumsal Mutabakat
Rotterdam’daki anıtın ardından, misafir işçilerin tarihinin yalnızca tek bir şehirle sınırlı kalmaması gerektiği yönündeki talepler giderek güçlendi. Bu kapsamda Amsterdam Belediyesi, ikinci anıt projesi için kapsamlı bir toplumsal destek (draagvlak) araştırması yürüttü.
Mayıs–Temmuz 2025 döneminde gerçekleştirilen araştırma kapsamında sekiz katılım toplantısı, iki şehir buluşması ve dokuz pop-up görüşme düzenlendi. Araştırma sonuçları, Amsterdam genelinde misafir işçiler anıtına yönelik geniş ve güçlü bir destek bulunduğunu ortaya koydu. Katılımcıların büyük çoğunluğu, misafir işçilerin emeğinin kamusal alanda yeterince temsil edilmemesini önemli bir eksiklik olarak değerlendirdi.
“Bu Emeğin Kamusal Alanda Tanınması Geç Kalmış Ama Değerli”
Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Belediye Meclis Üyesi Süleyman Koyuncu, misafir işçilerin Amsterdam tarihinin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayarak, yapılacak anıtın yalnızca geçmişi hatırlatmakla kalmayacağını, aynı zamanda gelecek nesiller için kalıcı bir toplumsal hafıza oluşturacağını ifade etti.
Belediye tarafından yapılan açıklamada, misafir işçilerin 1960’lı yıllardan itibaren başta Türkiye ve Fas olmak üzere Güney Avrupa ülkeleri ve eski Yugoslavya’dan Amsterdam’a gelerek iş gücü açığını kapattıkları, zamanla kentin sosyal ve ekonomik yapısında kalıcı bir rol üstlendikleri hatırlatıldı. Buna rağmen bu tarihsel sürecin bugüne kadar kamusal alanda yeterince görünür olmadığına dikkat çekildi.
Kapsayıcı, Çok Kültürlü ve Katılımcı Bir Anıt
Araştırma sonuçlarına göre, Amsterdam’da yapılacak ikinci misafir işçi anıtının kapsayıcı ve çok kültürlü bir anlayışla tasarlanması hedefleniyor. Anıtın, misafir işçilerin dayanıklılığını, emeğini ve Hollanda toplumuna sundukları katkıları yansıtması gerektiği vurgulandı.
Anıtın merkezi bir konumda ya da misafir işçi topluluklarının yoğun olarak yaşadığı bir bölgede yer alabileceği, hatta iki aşamalı bir çözümün de değerlendirildiği belirtildi. Anıtın yeri, tasarımı, adı ve sanatçısının belirlenmesi sürecinde, ilgili toplulukların aktif biçimde sürece dahil edileceği açıklandı. Proje için ayrılan bütçenin, 2025 yılı Voorjaarsnota kapsamında rezerve edildiği kaydedildi.
Misafir İşçilerden Olumlu Tepki
Amsterdam’da ikinci bir misafir işçi anıtının yapımına onay verilmesi, Hollanda genelinde yaşayan misafir işçiler ve onların aileleri tarafından geç de olsa atılmış önemli bir adım olarak değerlendirildi. Anıtın, yıllar boyunca görünmez kalan emeğin tanınmasına katkı sunacağı, aidiyet duygusunu güçlendireceği ve kuşaklar arası hafızayı canlı tutacağı ifade edildi.
Amsterdam’daki bu yeni anıtla birlikte, Hollanda’da misafir işçilerin emeği ve mücadelesi, ikinci kez ve daha güçlü bir sembolle kamusal alanda yerini almış olacak.
NL
Tweede Monument voor Gastarbeiders in Nederland
Amsterdam keurt nieuw monument goed, brede steun vanuit de samenleving
In Nederland is opnieuw een belangrijke stap gezet om de arbeid en bijdrage van gastarbeiders zichtbaar te maken in de openbare ruimte. De gemeente Amsterdam heeft, op voorstel van gemeenteraadslid Süleyman Koyuncu, officieel ingestemd met de realisatie van een tweede monument ter ere van gastarbeiders. Het besluit is met tevredenheid ontvangen door gastarbeidersgemeenschappen in het hele land.
In een informatiebrief aan de gemeenteraad meldt het college dat voor het project een budget van 400.000 euro is gereserveerd en dat de oplevering van het monument wordt voorzien in de eerste helft van 2027. Het monument in Amsterdam zal daarmee het tweede grote, officiële gastarbeidersmonument in Nederland worden.
Idee ontstond al in 2006
Het idee voor een monument voor gastarbeiders werd in Nederland voor het eerst in 2006 naar voren gebracht door Ömer Hünkar Ilık. In de jaren daarna zette een werkgroep, gecoördineerd door Zeki Baran, zich intensief in om dit initiatief onder de aandacht te brengen. Door middel van langdurige politieke gesprekken en lobbyactiviteiten werd aandacht gevraagd voor de historische rol van gastarbeiders in de Nederlandse samenleving.
Deze inspanningen leidden uiteindelijk tot de realisatie van het eerste Gastarbeidersmonument, dat op 10 november 2013 officieel werd onthuld in Rotterdam. Dit monument markeerde een belangrijk moment, omdat de bijdrage van gastarbeiders voor het eerst op deze schaal erkenning kreeg in de openbare ruimte.
Amsterdam: brede maatschappelijke steun voor tweede monument
Na het monument in Rotterdam groeide de wens om de geschiedenis van gastarbeiders niet tot één stad te beperken. In dat kader voerde de gemeente Amsterdam een uitgebreid draagvlakonderzoek uit naar een tweede monument.
Tussen mei en juli 2025 werden acht participatiebijeenkomsten, twee stadsdialogen en negen pop-upgesprekken georganiseerd. Uit het onderzoek blijkt dat er in Amsterdam brede maatschappelijke steun bestaat voor een gastarbeidersmonument. De meerderheid van de deelnemers gaf aan dat het ontbreken van zichtbare erkenning voor de inzet van gastarbeiders een gemis is.
“Een onlosmakelijk deel van de stadsgeschiedenis”
Gemeenteraadslid Süleyman Koyuncu benadrukte dat gastarbeiders een onlosmakelijk onderdeel vormen van de geschiedenis van Amsterdam. Volgens hem zal het monument niet alleen het verleden zichtbaar maken, maar ook bijdragen aan een blijvend collectief geheugen voor toekomstige generaties.
De gemeente wijst erop dat vanaf de jaren zestig gastarbeiders uit onder meer Turkije, Marokko, Zuid-Europese landen en voormalig Joegoslavië naar Amsterdam kwamen om het arbeidstekort op te vangen. Zij speelden een blijvende rol in de sociale en economische ontwikkeling van de stad, terwijl deze geschiedenis tot nu toe nauwelijks zichtbaar was in de openbare ruimte.
Inclusief en multicultureel karakter
Uit het draagvlakonderzoek blijkt dat het monument een inclusief en multicultureel karakter moet krijgen. Het moet de veerkracht, arbeid en maatschappelijke bijdrage van gastarbeiders weerspiegelen. Mogelijke locaties zijn een centrale plek in de stad of een wijk waar veel gastarbeiders en hun nazaten wonen. Ook een tweedelige opzet van het monument wordt niet uitgesloten.
De gemeente heeft aangekondigd dat betrokken gemeenschappen actief zullen worden betrokken bij de keuze van de locatie, het ontwerp, de naam en de kunstenaar. Het gereserveerde budget maakt deel uit van de Voorjaarsnota 2025.
Positieve reacties vanuit gastarbeidersgemeenschappen
Het besluit om in Amsterdam een tweede gastarbeidersmonument te realiseren wordt door veel gastarbeiders en hun families gezien als een late maar belangrijke erkenning. Volgens hen zal het monument bijdragen aan zichtbaarheid, erkenning en het versterken van het gevoel van verbondenheid.
Met de komst van dit nieuwe monument in Amsterdam krijgt de geschiedenis van gastarbeiders in Nederland voor de tweede keer een prominente en officiële plek in de openbare ruimte.
About The Author
