OESO Uyarıyor: Eğitimde Yapay Zekâ Kontrolsüz Kullanılırsa Risk Büyüyor
Martine Hardeveld Kleuver
Son yıllarda yapay zekâ ve dijital teknolojilerin gençler üzerindeki etkisiyle ilgili tartışmalar giderek artıyor. “Teknoloji gençleri tembelleştiriyor mu?” sorusu sıkça gündeme gelirken, uzmanlara göre asıl sorun teknolojinin kendisi değil, bilinçsiz kullanım.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OESO) değerlendirmeleri de bu görüşü destekliyor. Uzmanlar, yapay zekânın gençleri otomatik olarak pasifleştirmediğini, aksine doğru yönlendirme ile öğrenmeyi güçlendiren bir araç olabileceğini vurguluyor.
“AI gençleri tembelleştirmiyor, dijital eğitim eksikliği tembelleştiriyor”
Teknoloji sayesinde yemek sipariş etmekten yol bulmaya, ödev hazırlamaktan bilgi araştırmaya kadar pek çok işlem artık saniyeler içinde yapılabiliyor. Bu kolaylık bazı çevrelerde gençlerin çaba göstermeden sonuç elde etmeye alıştığı yönünde endişelere yol açıyor.
Ancak eğitim uzmanlarına göre burada gözden kaçan önemli bir nokta var: Teknoloji çabayı ortadan kaldırmıyor, sadece çabanın şeklini değiştiriyor. Eskiden saatler süren işler artık daha kısa sürede tamamlanabiliyor. Bu bir gerileme değil, doğru kullanıldığında bir ilerleme olarak görülüyor.
Nitekim eğitim alanında birçok genç, yapay zekâyı konuları daha iyi anlamak, bilgileri düzenlemek ve yeni fikirler geliştirmek için kullanıyor. Bu süreç ise tembellik değil; aksine inisiyatif alma ve eleştirel düşünme becerisi gerektiriyor.
Asıl tehlike: Bilinçsiz kullanım
Uzmanlara göre sorun, teknolojinin düşünmeden ve rehbersiz şekilde kullanılmasıyla başlıyor. Gençler, yapay zekânın ne zaman bir yardımcı araç olduğunu, ne zaman ise kendi başlarına düşünmeleri gerektiğini öğrenmezlerse bağımlılık riski ortaya çıkıyor.
Bu bağımlılığın nedeni teknolojinin “fazla akıllı” olması değil; dijital becerilerin ve sorumlu kullanım alışkanlıklarının yeterince öğretilmemesi.
Çözüm yasaklamak değil, öğretmek
Uzmanlar, çözümün teknolojiyi yavaşlatmak ya da yasaklamak olmadığını belirtiyor. Asıl ihtiyaç, ebeveynlerin ve okulların gençlere teknolojiyi bilinçli kullanmayı öğretmesi.
Ne zaman faydalı olduğu, ne zaman dikkat dağıttığı ve aşırı kolaylığın uzun vadede ne gibi sonuçlar doğurabileceği açıkça anlatılmalı.
Bugün dijital okuryazarlık, en az okuma ve yazma kadar temel bir beceri olarak görülüyor.
Zaman daralıyor
Teknoloji baş döndürücü bir hızla gelişirken, becerilerle imkânlar arasındaki fark da büyüyor. Uzmanlara göre gerekli eğitim ve yönlendirme sağlanmazsa, gerçekten de inisiyatif alma konusunda zayıf bir nesil yetişme riski var. Ancak bunun nedeni teknoloji değil, rehberlik eksikliği olacak.
Sonuç olarak uzmanlar net konuşuyor:
Teknoloji girişimciliğin ve üretkenliğin düşmanı değil. Bilinçsiz kullanım ise en büyük tehdit.
NL
OESO waarschuwt: Ongecontroleerd gebruik van AI in het onderwijs vergroot risico’s
De invloed van kunstmatige intelligentie en digitale technologie op jongeren staat steeds vaker ter discussie. De vraag of technologie jongeren lui maakt, duikt regelmatig op. Volgens deskundigen ligt het echte probleem echter niet bij de technologie zelf, maar bij het gebrek aan bewust gebruik.
Beoordelingen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) ondersteunen deze visie. Experts benadrukken dat AI jongeren niet automatisch passief maakt, maar – mits goed begeleid – juist een krachtig hulpmiddel kan zijn om het leren te versterken.
“AI maakt jongeren niet lui, gebrek aan digitale opvoeding wel”
Dankzij technologie kunnen jongeren met één klik eten bestellen, een route plannen of informatie verzamelen voor een schoolopdracht. Die gemakken roepen bij sommigen de zorg op dat jongeren gewend raken aan snelle resultaten zonder inspanning.
Onderwijsexperts wijzen er echter op dat technologie inspanning niet wegneemt, maar verplaatst. Wat vroeger veel tijd en moeite kostte, kan nu sneller worden gedaan. Dat is geen achteruitgang, maar vooruitgang — zolang jongeren leren hoe ze ermee om moeten gaan.
In het onderwijs gebruiken veel jongeren AI om lesstof beter te begrijpen, informatie te structureren en nieuwe ideeën te ontwikkelen. Dat vraagt juist om initiatief en kritisch denkvermogen, niet om passiviteit.
Het echte gevaar: gedachteloos gebruik
Volgens deskundigen ontstaat het probleem wanneer technologie zonder begeleiding en duidelijke kaders wordt gebruikt. Als jongeren niet leren wanneer AI een hulpmiddel is en wanneer ze zelf moeten nadenken, kan afhankelijkheid ontstaan.
Die afhankelijkheid komt niet doordat technologie “te slim” is, maar doordat digitale vaardigheden en verantwoord gebruik onvoldoende worden aangeleerd.
De oplossing is niet verbieden, maar onderwijzen
Experts benadrukken dat het afremmen of verbieden van technologie geen oplossing is. Wat nodig is, is actieve begeleiding door ouders en scholen. Jongeren moeten leren wanneer technologie helpt, wanneer het afleidt en wat de gevolgen zijn van overmatig gemak.
Digitale geletterdheid wordt vandaag de dag gezien als net zo belangrijk als lezen en schrijven.
De tijd dringt
Technologie ontwikkelt zich razendsnel, terwijl vaardigheden achterblijven. Zonder duidelijke richting dreigt de kloof tussen mogelijkheden en kennis groter te worden. Volgens experts lopen we het risico op een generatie met minder initiatief — niet door technologie zelf, maar door een gebrek aan opvoeding en educatie eromheen.
De conclusie van deskundigen is duidelijk:
Technologie is geen vijand van initiatief en productiviteit. Onbewust gebruik is het echte risico.
About The Author
